Chronische diarree

 

Deze cliënten hand-out is bedoeld als ondersteuning van het consult door de dierenarts. De tekst gaat ervan uit dat uw huisdier al door de dierenarts is gezien. De adviezen in de handout gelden alleen voor dieren bij wie de diagnose is gesteld. De informatie dient niet als vervanging van een consult door de dierenarts! Bedenk bij het lezen dat de gezondheidssituatie van uw huisdier anders kan zijn dan in de teksten wordt beschreven. Verder worden al onze hand-outs vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.
Atjo Westerhuis, dierenarts, verbonden aan WHG, Westerhuis Kliniek voor Gezelschapsdieren, Dalwagen 29c, 6669 CA Dodewaard, T 0488 - 410040; spoed: 410077; F 0488 410099 [email protected]

Chronische, steeds weer terugkerende diarree; maandenlang, soms zelfs jaren lang. Het is een regelmatig voorkomend probleem bij de hond. Hevige buikkrampen, die je niet altijd opmerkt, omdat de gemiddelde hond niet zo kinderachtig is. Plotselinge drang, waardoor het arme dier niet meer zindelijk is. En dat vindt hij vreselijk! De reguliere diergeneeskunde laat bij deze patiënten nog wel eens verstek gaan. Diëten helpen lang niet altijd en veel medicijnen hebben slechts een tijdelijk effect en soms nare bijwerkingen. Er zijn eenvoudige en veilige alternatieven, zoals probiotica en homeopathische middelen, die zeer effectief kunnen zijn, ook in chronische gevallen.

Symptomen
In een groot deel van de gevallen van chronische diarree is er sprake van een dikke darm ontsteking, in vaktermen ‘colitis’. ‘Colon’ is de medische term voor dikke darm en ‘- itis’ betekent ‘ontsteking van’.

Bij een colitis zien we de volgende verschijnselen:

Met enige, soms zelfs strakke regelmaat, bijvoorbeeld elke 2 – 3 weken, produceert de hond ineens dunne ontlasting, vaak met veel slijm, soms ook met vers bloed erbij. Er is sprake van een plotseling opkomende drang, waardoor de hond zijn ontlasting niet meer op kan houden en onzindelijk is. We zien het arme dier vaak hevig (na)persen en uiting geven van heftige krampen, waarschijnlijk in de dikke darm.
Ondanks de steeds weer terugkerende, soms heftige symptomen, verkeert de patiënt tussendoor in blakende gezondheid en blijft ook tijdens de diarree periodes vrijwel altijd normaal eten. Dat is eigenlijk wel kenmerkend voor een dikke darm probleem. Bij een dunne darm probleem zien we vaker, dat de patiënt niet meer eet en ook regelmatig braakt. Bij een dikke darm diarree braakt de patiënt zelden, al kan het een keertje voorkomen als gevolg van heftige krampen in de dikke darm.

Oorzaken
Een colitis kan uiteenlopende oorzaken hebben, zoals wormen of andere parasieten, bacteriële infecties of storingen van het immuunsysteem. Maar in veel gevallen weten we niet echt wat de oorzaak is van de colitis. En dat is dan ook de reden waarom we er met reguliere medicijnen dikwijls onvoldoende vat op krijgen en genoodzaakt zijn om langdurig de klachten te onderdrukken met middelen, die nare bijwerkingen kunnen hebben.
We noemen de chronische colitis, waarvan de oorzaak onbekend is een Idiopathische Chronische Colitis, afgekort ICC; ‘idiopathisch’ betekent ‘oorzaak onbekend’.

In dit artikel wordt op basis van jarenlange ervaringen de behandeling van ICC beschreven met in het bijzonder probiotica en homeopathische middelen. De middelen werden en worden voorgeschreven op basis van een veronderstelling van het werkelijke ziekteverloop. Die visie over het veronderstelde ziekteverloop wordt hieronder besproken. We mogen ervan uitgaan, dat het succes van de behandeling betekent, dat we met deze visie over het ziekteverloop niet ver naast de waarheid zitten.

Welke factoren worden verondersteld een rol te spelen bij ICC? Dat zijn:
1.Bacteriële infectie
2. Fragiele darmflora
3. Voedselallergie
4. Stress
5. Immuun probleem

Ad 1. Bacteriële infectie
Het blijkt, dat een bacterie genaamd Clostridium perfringens een belangrijke rol speelt bij ICC. Als we met een gericht antibioticum de Clostridium doden, zien we een duidelijke verbetering van de klachten. Echter tijdelijk. De colitis komt weer terug. 
Deze Clostridium kan theoretisch binnenkomen als infectie van buitenaf bijvoorbeeld tijdens een verblijf in een omgeving waar veel honden bij elkaar zijn. Het is echter zeer onwaarschijnlijk, dat een ICC patiënt telkens weer opnieuw geïnfecteerd wordt. Clostridium is dus niet oorzaak van de klacht, maar wel een lelijke complicatie in het verloop van ICC.

Een tweede mogelijkheid van het ontstaan van een Clostridium infectie in de darm is, dat bij een storing van de darmflora de Clostridium de kans krijgt om zich te vermeerderen en om in grote getale de normale darmflora te overgroeien. Onder normale omstandigheden houdt de intacte eigen darmflora de ziekteverwekkers heel goed buiten de deur. We moeten ons dus de vraag stellen waarom de darmflora gestoord raakt. Voordat we daarop ingaan eerst nog even iets over de Clostridium.

Clostridium perfringens produceert een giftige stof (enterotoxine), die schadelijk is voor het slijmvlies van de dikke darm. Door die beschadiging ontstaat er een ontsteking van het slijmvlies en wordt het slijmvlies tevens toegankelijker voor schadelijke stoffen die normaal niet de kans krijgen het lichaam te penetreren.

Lang niet alle soorten Clostridium produceren dat enterotoxine, en dus lang niet alle soorten zijn schadelijk. Vaak zien we bij een ontlasting onderzoek de uitslag: ‘overmaat aan Clostridium’. We weten dan dus eigenlijk nog niet zeker of het dan echt gaat om een Clostridium die schadelijk is en of we die echt wel met antibiotica moeten bestrijden, of dat toevoeging van extra darmflora (probiotica) voldoende is om de overgroei terug te dringen en de darm weer te doen bevolken met normale gezonde darmflora. Antibiotica doden weliswaar Clostridium, maar beschadigen ook de normale flora. Het spreekt vanzelf, dat in geval van een ernstige infectie met schadelijke Clostridium soorten altijd eerst een antibioticum gegeven moet worden, gevolgd door een probioticum behandeling om de darmflora weer te herstellen. Het is sowieso verstandig om bij alle antibiotica kuren tijdens en / of na de kuur probiotica te verstrekken om de door de antibiotica beschadigde darmflora te herstellen.

Ad 2. Fragiele darmflora
De meeste fabrieksvoeders zijn van goede kwaliteit; over de samenstelling behoeven we ons dus geen zorgen te maken. Maar eentonig is het wel. Wat betreft smaak, maar waarschijnlijk ook wat betreft het in stand houden van een gezonde darmflora. Ochtendbraken, gras eten, ontlasting van andere honden eten, vuil water drinken, maar vooral ook de regelmatig optredende pruttelbuik geven aan, dat het bij veel honden dikwijls toch niet zo lekker loopt in het maagdarmkanaal. Regelmatig een bruine boterham, wat karnemelk of eens in de week een zelfgemaakte prak bijvoorbeeld kunnen zorgen voor een sterkere darmflora.

Een gezonde darmflora is enorm belangrijk voor het goed functioneren van de darm. Darmflora speelt een hoofdrol o.a. in de verteringsprocessen. Wij en onze dieren kunnen eenvoudigweg totaal niet goed functioneren zonder een gezonde darmflora. Als er iets mis is met de eigen darmflora, lopen verteringsprocessen niet zoals dat behoort en krijgen ziekmakende bacteriën de kans om de baas te spelen. 
Diarree is een mogelijkheid van het lichaam om zaken die het lichaam niet aan kan zo snel mogelijk uit te spoelen. Als er iets mis is in de darm versnellen de bewegingen van de darmwand, waardoor ongewenste zaken naar buiten worden gewerkt. Een en ander houdt ook in, dat het voedsel niet voldoende tijd krijgt om rustig het verteringsproces te ondergaan. Hele eiwitten, koolhydraten en vetten komen achter in de darm terecht, waar ze niet meer verteerd en opgenomen kunnen worden. Er treedt o.a. gisting en rotting op, die winderigheid en irritatie van de dikke darm veroorzaken.

Ad 3. Voedselallergie
In de meeste gevallen is een voedselallergie niet echt waarschijnlijk. ICC kan ineens ontstaan en in veel gevallen ook ineens verdwijnen om na een bepaalde periode weer opnieuw op te treden. En dat bij gelijkblijvende voeding. Dat kan geen allergie zijn. Als er al sprake is van een voedselintolerantie dan is dat vrijwel zeker een secundair probleem. Een hypoallergeen dieet is bij ICC dan ook meestal niet op zijn plaats, terwijl dat nu juist vaak standaard wordt voorgeschreven.

Ad 4. Stress
Stress kan ook de bewegelijkheid van de darm vergroten. Door het versnellen van de voedselbolus door de darm is er sprake van onvoldoende vertering van het voedsel met de gevolgen die we hiervoor besproken hebben: winderigheid en irritatie van de dikke darm. Uit de resultaten met de homeopathische behandelingen van ICC kunnen we opmaken, dat stress wel degelijk een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van ICC.

IBS
Een andere bekende afwijking, die het vermelden waard is in dit verband is het Irritable Bowel Syndrome of IBS. In de volksmond de pruttelbuik genoemd. Ook hiervan weten we niet wat de oorzaak. Maar voor iedere dierenarts is het wel duidelijk, dat stress hier vrijwel zeker de hoofdoorzaak is. We zien de volgende symptomen: buikkrampen, die ineens ontstaan en ook weer vanzelf verdwijnen, en heftige darmgeluiden, die op afstand zijn te horen. Ook telkens weer terugkerende klachten, meestal met een vaste regelmaat. 
Er is (nog) geen sprake van ontstekingen, het is echt een overmatige beweging van de darmwand. Smakken, likken, gespannen houding en trillen, soms met opgetrokken buik. Tijdelijk even geen eetlust, maar wel gras, planten of aarde eten. Soms braken, soms ook diarree; een diarree beeld zoals we dat zien bij ICC.

Ook de homeopathische middelen die succes hebben bij IBS wijzen in de richting van stress als oorzaak van de klacht. Onderdrukte woede of hyperseksualiteit, angst om in de steek gelaten te worden enz. Het is heel waarschijnlijk dat ICC een vervolg is op IBS gecompliceerd met Clostridium perfringens.

Ad 5. Immuun probleem
Vaak worden bij chronische diarree patiënten via endoscopie onder narcose biopten genomen van het darmslijmvlies. Meestal komt daaruit een diagnose, die zou passen bij een storing van het immuunsysteem (Lymfocytaire Plasmacellulaire Enteritis of LPE). Deze patiënten worden soms al vanaf zeer jonge leeftijd langdurig of blijvend behandeld met Prednison en Azathioprine (Immuran®). Tegenwoordig met Leukeran® in plaats van Immuran®). Middelen die veel bijwerkingen hebben.

Veel van deze patiënten reageren goed en blijvend op de eenvoudige alternatieve behandelingen en hebben dus die nare middelen niet nodig. We kunnen dus stellen, dat de bevindingen in het weefselonderzoek ten onrechte de patiënt bestempelen met een verkeerde diagnose en ten onrechte veroordelen tot een schadelijke behandeling. Echt ernstige storingen in het immuunsysteem zullen vrijwel zeker slecht of niet op de hieronder besproken alternatieve behandelingen reageren.

Reguliere behandelingsmogelijkheden

Sulfasalazine
Sulfasalazine is samengesteld uit een antibacterieel middel (Sulfonamide) en een ontstekingsremmer (Salicylzuur). Het middel is zeer effectief bij een ongecompliceerde colitis. Pas op voor te hoge doses, omdat de kans bestaat op een indroging van de traanproductie. Gelukkig is Sulfasalazine al in lagere doseringen zeer effectief.

Metronidazol
Metronidazol heeft een antibacterieel effect, vooral ook tegen Clostridium.
Beide middelen bestrijden symptomen en doen niets aan de oorzaak. Toepassing van andere antibiotica is in het algemeen af te raden. We bereiken er niets mee en de goede darmflora wordt nog eens extra ondermijnd.

Loperamide
Loperamide remt de beweeglijkheid van de darm af en doet dus niks aan de oorzaak van de diarree of de bestrijding van Clostridium.

Prednison
Prednison heeft een ontstekingsremmend effect en onderdrukt een overreactie van het immuunsysteem. Het wordt vaak voorgeschreven op grond van een biopt uit de darm, waaruit een immuun probleem (LPE) zou blijken. Zoals hiervoor al beschreven: veelal onnodig en schadelijk medicijngebruik

Azathioprine (Immuran®)
Azathioprine is een middel dat ook een overreactie van het immuunsysteem onderdrukt. Het wordt veelal gecombineerd met prednison. De middelen versterken elkaar en kunnen daarom in lage doseringen toegepast worden. De combinatie wordt toegepast bij LPE. Maar zoals gezegd de diagnose LPE blijkt in de praktijk veel minder dramatisch dan verwacht en zijn middelen als Prednison en Azathioprine in veel gevallen een onterechte keus met veel bijwerkingen.

Alternatieve behandelingsmogelijkheden
De alternatieve behandelingsmogelijkheden richten zich op de volgende belangrijke aandachtspunten:

  • Voeding: regelmaat, ruwvezel en goede darmflora
  • Probiotica: extra goede darmflora
  • Homeopathie: type, stress

Voeding
1. Drie maal met tussentijd van 8 uren voeding geven: gelijkwaardige porties qua hoeveelheid en samenstelling.
Een hond 1 x per dag voeren lukt wel als hij in de achtertuin in een kennel woont. Een huisdier, dat de gehele dag met ons binnen leeft, wordt voortdurend geprikkeld door eten. Vooral hongerige honden, zullen voortdurend met een knorrende maag rond lopen, als die niet regelmatig voldoende voeding van de juiste samenstelling krijgen. De hond is wel af te leren om te schooien, maar zijn maagdarmkanaal laat zich niet dresseren.

2. Het voedsel moet voldoende massa hebben, voldoende ruwvezel. Door de ruwvezel vertraagt de passage van de voedselbolus en krijgen de verteringsenzymen de kans om rustig in de werken. Die ruwvezel (gewoon cellulose en hemicellulose) kan aan de normale voeding toegediend worden (Protexin® Pro-Fibre, gekookte bladgroenten, sperziebonen). Men kan ook kiezen voor een commercieel ruwvezelrijk dieet, zoals r/d/ of w/d van Hill's. Let op: we verstrekken dus geen hypoallergeen of makkelijk verteerbaar dieet, maar een ruwvezeldieet

3. Er moet voldoende variatie zijn. Eenzijdige brokvoeding zorgt voor een fragiele darmflora. Bij de minst geringe voerverandering kan er al een storing in de darmfunctie optreden. Toevoegingen van bijvoorbeeld bruin brood, karnemelk, pasta, gekookte bladgroenten, of 1 - 2 x per week een vers vlees voeding, zorgen ervoor dat een gezonde darmflora op peil gehouden wordt. We moeten er wel voor zorgen dat de verhouding brok : bijzaken niet te veel verstoord wordt ten koste van de brok met het oog op een evenwichtige samenstelling van de voedingselementen, zoals calorieën, eiwitten, vitaminen e.d..

Probiotica
Om de darmflora te optimaliseren kunnen we gebruik maken van preparaten die extra de darmflora bevatten: Probiotica.

We kennen pure probiotica (Protexin®-Soluble) en we kennen combinaties met vezels (Protexin® Pro-Fibre) of met Kaoline en Pectine, beide antidiarree middelen (Protexin® Pro-Kolin). Het laatstgenoemde product wordt veel toegepast bij pups vlak na de geboorte of op de leeftijd van 3 weken om de beruchte coli-diarree buiten de deur te houden.

Een probioticum is een preparaat met hoge concentraties lichaamseigen micro-organismen. Doel van de toepassing van probiotica is het darmmilieu te optimaliseren voor alle mogelijke processen in het belang van de gezondheid van mens en dier, zoals verteringsprocessen en het verdringen van ziekteverwekkende bacteriën. Probiotica als vervanger van antibiotica. De eerste verdringt, geeft de ziekmakende bacteriën geen kans, de tweede doodt de ziekmakende bacteriën. Het nadeel van antibiotica is dat ze ook de goede bacteriën doden, hetgeen een extra storing van de darmflora betekent.

Bekende bacteriën die o.a. in probiotica voorkomen zijn Lactobacillen die ook in yoghurt zitten.

Behalve, dat de normale darmbacteriën de ziekmakende bacteriën verdringen, kunnen ze ook kwalijke bacteriën en hun kwalijke uitscheidingsstoffen onschadelijk maken. Hun aanwezigheid in de darm stimuleert bovendien het afweersysteem.

Langzamerhand neemt de populariteit van probiotica toe. Vroeger waren er ook probiotica, maar ze vonden uiteindelijk toch niet zoveel toepassing. Vrijwel zeker omdat het toen niet zo goed werkte als men verwachtte. Nu weten we, dat de bereiding van probiotica specialistenwerk is. De slechte werking werd veroorzaakt door slechte kwaliteit. Meer en meer weten we hoe we probiotica van goede kwaliteit kunnen maken. Belangrijke eigenschappen van een goed probioticum zijn naast de reeds genoemde: voldoende concentratie bacteriën, vooral goede houdbaarheid en de capaciteit om voldoende te hechten aan het darmslijmvlies, enz. Als aan die voorwaarden is voldaan hebben we een eenvoudig, maar effectief middel in handen, zonder bijwerkingen

Kortom het luistert erg nauw met probiotica wat betreft productie, bewaarcondities en toepassing. Als daar slordig mee omgesprongen wordt daalt de effectiviteit al heel snel tot nul.

  • Tenslotte de voordelen van een Probioticum met vezels op een rij:
  • Clostridium wordt verdrongen of krijgt geen kans te overgroeien, dus minder Clostridium
  • Door een verandering van de zuurtegraad is de productie van enterotoxinen minder
  • Extra darmflora werkt weerstandsverhogend
  • Remming van te snelle darmbewegingen en dus meer tijd voor het verteringsproces.

Homeopathie
Er zijn eenvoudige middelen in de homeopathie, die ondersteunend kunnen werken. Beter is echter om bij iedere individuele patiënt zijn eigen middel proberen te vinden. Dat kost even meer tijd en er is een consult bij een homeopathisch werkende dierenarts voor nodig. De eenvoudige middelen zijn meer gericht op de diarree, de individueel passende middelen richten zich op het totale dier en nemen ook het gedrag mee. En, zoals gezegd denken we bij IBS en ICC vooral ook aan psychogene effecten zoals stress als uiteindelijke oorzaak van de diarree klachten.

Naarmate het middel nauwkeuriger bij de individuele hond past, is te verwachten, dat de behandeling ook voor de lange termijn effectiever zal zijn.

Als eenvoudige middelen kennen we Carbo vegetabilis (overmatige gasvorming), Nux vomica (overmatige bewegelijkheid van de darm door stress), Okoubaka aubrevillei (ontgiften), Potentilla tormentilla (diarree), Colocynthis (koliek).

Hieronder beschrijven we enkele meer individueel toegepaste middelen. En hoe meer het middel past, des te beter werkt het:

Arsenicum album

  • Vaak kleine beetjes braken (direct na drinken) en diarree, met een klein beetje bloed erbij
  • Vaak kleine beetjes drinken
  • Wisselende eetlust, van weinig tot niets
  • Periodiek optredende klachten
  • Snelle vermagering en uitputting, zwakte
  • Gedrag: schuchter en labiel
  • Mooie schone vacht (soms ondanks huidklachten)
  • Indien huidklachten: rode huid met veel kleine pukkeltjes (vooral op de buik)
  • Oorzaken: behalve stress, ook een vergiftiging, een virus infectie, een enting, koud of bevroren water   of ijs, enz.

Chamomilla

  • Diarree met heel veel slijm
  • Braken, ogenschijnlijk met heel veel moeite (enorm theater)
  • Heftige, mogelijk wat overdreven reactie op buikpijn, totaal in paniek, vreet huisraad kapot; spoedgeval
  • Rusteloos, prikkelbaar, opstandig, verdraagt geen tegenwerking
  • Dominante agressie naar moeder en kinderen, niet naar vader
  • Verwende hond, wil op handen gedragen worden

Colocynthis

  • Buikpijn: heftige krampen
  • Buik opgetrokken, rug hoog, strekken verergert de pijn
  • Soms braken: projectiel braken vooral bij opstaan na de slaap
  • Beweging verergert de klachten
  • Prikkelbaar
  • Oorzaken: onderdrukte kwaadheid
  • Verergering van de klachten 's avonds en `s nachts

Ignatia amara

  • Chronische, recidiverende diarree
  • Eetlust volkomen normaal
  • Plotseling en onverwachts komen en gaan van de klachten
  • Zeer strakke periodiciteit, je kunt de klok er op gelijk zetten
  • Oorzaken: verlies van geliefden (verdriet algemeen), straf, onderdrukking e.d.
  • Verdraagt geen troost
  • Verdraagt geen tegenwerking
  • Introvert
  • Tegenstrijdige symptomen of gedragingen, zoals:
  • Wil thuis graag alleen zijn, maar heeft wel heimwee bij anderen
  • Agressie zonder bijten (sneppen)
  • Ambivalent gedrag
  • Schijndracht zonder melk
  • Cyclus van 1 jaar of langer

Lycopodium clavatum

  • Ontlasting eerst normaal, dan een dunne flats erover heen
  • Eetlust goed
  • Soms braken
  • Enorm winderig
  • Dominant, vriendelijk en onzeker: grommen en kwispelen tegelijk
  • Verdraagt geen troost en geen tegenwerking
  • Iets aan de magere kant
  • Voorkeur voor kiezelstenen
  • Stoffige vacht
  • Afgebroken haren met name op de schoft

Nux vomica

  • Chronische recidiverende colitis
  • Wisselend beeld: diarree, constipatie en normale ontlasting
  • Vaak vergeefse drang
  • Ontlasting met veel slijm, en soms ook bloed
  • Gevoelig voor voedsel veranderingen en medicijnen
  • Vrijwel nooit braken
  • Enorme eetlust; schrokken; soms braken van gulzigheid en dan weer opeten
  • Rusteloos
  • Angstagressie (van achter bijten)
  • Onderdanig, angstplasjes
  • Oorzaken: traumatische ervaringen, vergiftigingen (van medicijnen), verandering van voer

Phosphorus

  • Heftige en zeer bloedige diarree
  • Heftig braken met veel moeite
  • Oorzaak: 'Attention getting behaviour''
  • Zeer temperamentvol, hyperactief, hyperseksueel
  • Altijd haast, leert snel en vergeet snel
  • Wil niet alleen zijn, destructief
  • Bang voor onweer en vuurwerk
  • `s Nachts eten
  • Drinkt veel ineens, dat even later wordt uitgebraakt

Platinum metallicum

  • Hysterische spasmen, zoals darmspasmen
  • Vaak alleen buikpijn
  • Strekken verbetert
  • Verbetering door buiten lopen
  • Na Tardak® of castratie beter
  • Periodiek optredende klachten
  • Reu
  • Ogenschijnlijk zelfbewust, trots, hooghartig en introvert
  • Geen agressie, alleen naar pups harde correcties
  • Oorzaken: verdriet, onderdrukte hyperseksualiteit, overgevoeligheid
  • Geen duidelijke hyperseksualiteit

Staphisagria

  • Chronische recidiverende diarree
  • Onderdrukte woede
  • Hypochonder
  • Prikkelbaarheid
  • Psychosomatische klachten
  • Angst
  • Agressie
  • Wil graag alleen zijn
  • Kennelsyndroom
  • Plotselinge heftige agressie naar auto's, fietsers en joggers

 

© NIWC - Shamrock nr. 1 maart-2013